Ông già áo vải

Chiều hôm ấy, khi nắng đã nhạt và cơn sốt tạm lui, có người gõ cửa.

Tử Văn gượng dậy ra mở. Đứng trước cửa là một ông già gầy gò, mặc áo vải nâu đã sờn, đội chiếc mũ đen cũ kỹ, chân đi đôi dép cỏ. Ông có dáng điệu nhàn nhã, khoan thai, nụ cười hiền như ông đồ làng. Nhưng đôi mắt thì sáng lạ thường, nhìn vào như nhìn xuống đáy một cái giếng trong.

Ông già chắp tay vái chàng:

— Lão là thổ thần ở đất này. Nghe nhà thầy vừa làm một việc rất hay, nên lão đến để tỏ lời mừng.

Tử Văn ngẩn người. Chàng mời ông già vào nhà, rót chén nước, rồi hỏi:

— Thế người đội mũ trụ đến đây sáng nay, chẳng phải là thổ thần sao? Sao một ngôi đền mà nhiều thần thế?

Ông già thở dài, đặt chén nước xuống, nét mặt bỗng trở nên buồn bã:

— Ôi, hắn đâu phải là thần. Hắn là một tên tướng bại trận của Bắc triều, cái hồn bơ vơ nơi đất Nam. Hắn tranh chiếm miếu của lão, mạo danh tên tuổi của lão. Hắn quen dùng mưu dối trá, thích làm trò tàn ác. Trên thì che mắt Thượng đế, dưới thì quấy nhiễu dân lành. Mọi chuyện yêu quái trong vùng mấy năm nay đều do hắn cả, chứ nào phải lão.

Ông già ngừng lại một lúc, nhìn ra khung cửa sổ, nơi cột khói từ đống tro tàn ngôi đền vẫn còn bốc lên lơ lửng.

— Lão xin kể đầu đuôi để nhà thầy nghe. Lão vốn làm chức Ngự sử đại phu từ đời vua Lý Nam Đế. Năm ấy giặc phương Bắc sang, lão theo vua đánh giặc, chết vì việc cần vương. Thượng đế thương tình, phong cho lão làm thần ở đất này. Lão giúp dân giữ đất đã hơn một nghìn năm nay, có bao giờ gieo tai rắc vạ để kiếm miếng ăn như cái tên giặc kia đâu. Chỉ vì mấy năm trước lão sơ suất không đề phòng, bị hắn đánh đuổi ra khỏi miếu. Lão không còn chỗ nương thân, đành phải lên ở nhờ đền Tản Viên đã mấy năm nay.