Ngọn lửa ở ngôi đền tà

Ở huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang, người ta nhắc đến Ngô Tử Văn bằng hai thứ giọng.

Người thì khen chàng cương trực. Một thư sinh nghèo, sách vở đầy bụng, mà thấy chuyện gì gian tà là không nhịn được. Tên lý trưởng ăn chặn thuế, chàng đứng giữa đình chỉ mặt mà mắng. Lão nhà giàu cướp ruộng của bà góa, chàng viết đơn kiện lên tận huyện. Cả vùng Kinh Bắc đều biết tiếng chàng là người ngay thẳng, cứng cỏi.

Người thì lắc đầu, bảo chàng nóng nảy, liều lĩnh, rồi có ngày rước họa vào thân.

Cả hai đều đúng.

*

Đầu làng chàng có một ngôi đền cổ. Từ đời ông bà, người ta đã thờ ở đó một vị thần thổ địa, linh ứng lắm, cầu gì được nấy. Năm nào được mùa, dân làng mổ lợn tế thần. Năm nào hạn hán, họ ra đền khấn, chẳng mấy hôm trời đổ mưa.

Nhưng đó là chuyện ngày trước.

Cuối đời nhà Hồ, quân Minh tràn sang. Vùng Lạng Giang thành bãi chiến trường. Đồng ruộng cháy đen, làng mạc tan hoang, xác người nằm ngổn ngang trên những bờ đê. Trong một trận đánh ngay trước cửa đền, một viên Bách hộ họ Thôi, bộ tướng dưới trướng Mộc Thạnh, bị trúng tên chết gục bên bậc thềm. Quân Minh chôn hắn ở một gò đất cạnh đền, đắp mả, dựng bia, rồi kéo đi.

Từ đó, ngôi đền đổi khác.

Thoạt đầu chỉ là những chuyện nhỏ. Tượng thần trong đền, vốn có khuôn mặt hiền hậu, đôi mắt khép hờ, bỗng một sáng người ta thấy mắt mở trừng trừng. Lư hương đang cháy thì tắt phụt, tro bay tung tóe dù không có gió. Rồi thần bắt đầu đòi hỏi.

Kẻ nào đi qua đền mà không vái là về nhà lăn ra ốm. Nhà nào cúng thiếu là gà vịt chết hàng loạt, trẻ con đêm đêm mê sảng, la hét những câu không ai hiểu, nghe như tiếng nói của người phương Bắc. Mỗi kỳ tế lễ, thần lại đòi nhiều hơn: lợn phải to hơn, xôi phải nhiều hơn, vàng mã phải cao hơn. Có nhà phải bán ruộng, bán trâu, cầm cố cả nhà cửa để lo đồ cúng. Có người khánh kiệt đến mức phải bỏ làng mà đi.