Thủy cung

Cùng làng với Trương Sinh có một người tên là Phan Lang. Phan Lang làm nghề đánh cá, tính tình hiền lành, chất phác. Mấy năm trước, khi mới tập ra khơi, có lần chàng đánh được một con rùa mai xanh rất lớn, nặng đến mấy cân. Đêm hôm ấy, chàng nằm mơ thấy một người con gái mặc áo xanh đến xin tha mạng, giọng nói trong như nước suối. Sáng ra, chàng đem con rùa thả xuống sông. Con rùa bơi đi được một quãng, còn ngoái đầu lại nhìn chàng rất lâu rồi mới lặn mất.

Phan Lang quên chuyện ấy từ lâu. Đến năm cuối đời nhà Hồ, quân Minh sang xâm lược, dân các làng ven sông chạy loạn, nhiều người phải trốn ra biển. Phan Lang cũng theo đoàn thuyền chạy giặc. Một đêm bão, thuyền chàng bị lật gần một hòn đảo lạ. Sóng nhấn chàng xuống đáy nước đen ngòm. Chàng đã nghĩ mình chết.

Khi tỉnh dậy, chàng thấy mình đang nằm trên một tấm chiếu lụa, trong một gian phòng lộng lẫy chưa từng thấy. Tường bằng san hô đỏ, cột bằng ngọc trai lớn. Những luồng sáng xanh lục lung linh hắt xuống từ đâu đó trên cao, như ánh mặt trời xuyên qua mặt nước. Không có tiếng gió, không có tiếng sóng, chỉ có một sự yên tĩnh mát lạnh bao trùm.

Một nữ quan mặc áo xanh đến dẫn chàng đi gặp chủ nhân. Chàng được đưa vào một điện lớn, nơi một người đàn bà đội mũ châu ngồi trên ngai. Bà mỉm cười:

— Ngươi không nhận ra ta sao? Ta là con rùa xanh năm nào ngươi đã thả về sông. Ta là Linh Phi, vợ vua Nam Hải. Ơn cứu mạng ngày ấy, nay ta trả ngươi.

Phan Lang quỳ xuống tạ ơn. Linh Phi cho mở tiệc thết đãi chàng. Trong bữa tiệc, các cung nữ ra múa hát, ai cũng đẹp như tiên. Nhưng giữa đám người ấy, Phan Lang bỗng sững lại. Có một người con gái ngồi lặng lẽ ở góc điện, không ca hát, không cười nói, chỉ cúi đầu khâu một tấm áo trắng. Khuôn mặt ấy quen quá.

Chàng nhìn mãi, rồi buột miệng:

— Có phải... có phải chị Vũ Nương ở làng Nam Xương không?