Người cha không biết nói

Mùa xuân năm thứ ba, giặc tan. Tin quân về lan khắp các làng ven sông như lửa bén rơm. Người ta đổ ra bến chờ đò, đàn bà con trẻ chen nhau, có người mang theo cả mâm xôi con gà đặt sẵn trên đầu.

Vũ Nương cũng ra bến. Nàng mặc chiếc áo tứ thân màu nâu non, thứ áo đẹp nhất nàng còn giữ được, tóc vấn gọn gàng, bế Đản trên tay. Đứa bé lúc ấy đã ba tuổi, nặng trĩu, nhưng nàng không đặt nó xuống. Nàng muốn chồng nhìn thấy con ngay khi bước lên bờ.

Con đò thứ ba cập bến thì có Trương Sinh. Chàng gầy rộc, đen sạm, một vết sẹo dài chạy từ thái dương xuống gò má. Đôi mắt đã khác. Những năm tháng ở biên cương đã rút đi một thứ gì đó trong ánh nhìn ấy, chỉ để lại cái phần sắc lạnh và đề phòng.

Chàng nhìn vợ, rồi nhìn đứa trẻ trên tay nàng. Môi chàng mấp máy:

— Con ta đấy à?

— Vâng, cháu là Đản. — Vũ Nương nói, nước mắt trào ra. — Đản ơi, chào cha đi con.

Đứa bé nhìn người đàn ông lạ, rồi quay mặt đi, rúc đầu vào cổ mẹ.

Trương Sinh không nói gì. Chàng chỉ hỏi mẹ đâu. Khi nghe tin mẹ đã mất từ mùa đông năm đầu, chàng đứng lặng trên bến rất lâu, rồi quay lưng đi về nhà trước, không đợi vợ con.

Mấy hôm đầu, chàng lo việc tang lễ muộn màng: ra mộ mẹ khóc lóc, sửa sang lại nấm đất, mời sư về tụng kinh. Vũ Nương lặng lẽ giúp chồng, không kể công, không than thở. Chàng cũng không hỏi gì về những năm nàng một mình chống đỡ.

Đêm đầu tiên chàng về, Vũ Nương không ngủ được. Nàng nằm bên chồng, nghe tiếng thở nặng nhọc của chàng, ngửi thấy mùi mồ hôi, mùi khói súng, mùi bùn đất của những năm tháng xa lạ còn bám trên da thịt chàng. Giữa canh ba, chàng bật dậy, thở dốc, mắt mở trừng trừng nhìn vào bóng tối như đang thấy lại một trận đánh nào đó. Nàng đưa tay chạm vào vai chàng. Chàng giật mình hất tay nàng ra, rồi như sực tỉnh, chàng lẩm bẩm xin lỗi, nằm xuống, quay lưng lại phía nàng.